HOE ONDUIDELIJKHEID KAN UITMONDEN IN EEN NACHTMERRIE

Wekelijks spreken we mensen die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. Mensen die jarenlang hard hebben gewerkt en
uitkeken naar dat vrije leven. Een huis in Frankrijk, een mooie tuin, eindelijk tijd voor hobby’s. Maar nadenken over wat er mis kan gaan? Dat schuiven we liever voor ons uit. Totdat het misgaat.

Hij was beeldhouwer. Een gepassioneerd kunstenaar. De grote tuin rondom hun huis in de Provence was ingericht als galerie, met terrassen op verschillende niveaus. Bezoekers konden er uren rondwandelen tussen de bronzen beelden. En wie zichzelf eens goed wilde verwennen — en diep in de buidel wilde tasten — kon een prachtig kunstwerk mee naar huis nemen.

Zijn partner werkte af en toe nog een periode in Nederland. Tijdens die werkzaamheden was zij via een tijdelijke constructie
verzekerd voor zorg in Nederland. Administratief leek alles prima geregeld. Dachten ze. Tot die ene zomeravond. Ze stond op een ladder de karakteristieke blauwe luiken van hun huis te schilderen, terwijl haar man even bij de buren was. Toen hij later thuiskwam, vond hij haar onderaan de ladder. Bewusteloos.

Gelukkig wist hij in alle paniek nog de SAMU, de Franse ambulancezorg, te bellen.

De diagnose was vernietigend: meerdere botbreuken, een zware hersenschudding, een beroerte, afasie en een rechtszijdige
verlamming. Een opname in het Hôpital Européen in Marseille volgde.

Alsof dat nog niet ingrijpend genoeg was, kwam na vier weken het volgende probleem. De neuroloog adviseerde terugkeer
naar Nederland. De logopediste deed haar uiterste best, maar sprak uitsluitend Frans. Mevrouw had die taal nooit geleerd. Communicatie verliep via pictogrammen en behalve haar partner was er niemand met wie zij Nederlands kon spreken of
oefenen. Toen haar lichamelijke toestand het toeliet, werd zij met Eurocross naar Nederland vervoerd. Voelt u hem al aankomen? De eerste ziekenhuisrekeningen uit Frankrijk vielen op de mat. En toen bleek dat mevrouw … helemaal niet verzekerd was.

De Franse zorgverzekering wees de declaraties af, omdat zij zich na terugkeer uit Nederland nog niet opnieuw had aangemeld. Dan de Nederlandse zorgverzekering? Die was beëindigd op haar laatste werkdag. Tussen wal en schip. Letterlijk tienduizenden euro’s aan medische kosten. En niemand die zich daarvan bewust was geweest. Een dag voor Kerstmis ging bij ons de telefoon. Paniek. Of wij ‘dit even konden oplossen’. Was het maar zo eenvoudig.

De moraal? Die zit niet in die ladder. Niet in die beroerte. En ook niet in de pech. De moraal is dat een zorgverzekering geen administratieve formaliteit is. Een onduidelijke constructie lijkt vaak prima te werken … totdat er iets ernstigs gebeurt. Dan blijkt pas of je écht verzekerd bent. Controleer dus je verzekeringssituatie voordat het noodlot toeslaat. Want ongelukken
plannen hun agenda niet. En de rekening die komt helaas altijd.

En of wij het konden oplossen? Gedeeltelijk, na veel overleg met alle partijen, maar zeker een groot deel van de gemaakte kosten in Frankrijk bleef onverbiddelijk openstaan.

Afstand doen van het Franse verleden

Dachter en langzaam ontstaat er ruimte om knopen door te hakken. Niet alleen in de tuin, waar het laatste onkruid nog één keer de strijd aangaat, maar ook in het leven.

Zo klopten vorig jaar vier broers opnieuw bij ons aan. We kenden elkaar al. Na het overlijden van hun moeder was hun vader vanuit Frankrijk teruggekeerd naar Nederland. Zelfstandig wonen ging niet meer en zijn financiële reserve bleek sneller te slinken dan iedereen had verwacht. Er moest dus iets gebeuren. Het huis in de Franse Cantal moest verkocht worden. Liefst snel. Even voor uw beeldvorming: het ging om een oude schuur, niet zomaar één natuurlijk. Een oude schuur die eind jaren tachtig volledig was verbouwd en geïsoleerd tot toen een comfortabel woonhuis.

Ooit was dat huis het kloppend hart van de familie. Vakanties, lange zomeravonden, barbecues en herinneringen genoeg. Bij de terugkeer van hun vader hadden de broers nog gedacht dat ze er met hun eigen gezinnen regelmatig zouden blijven komen. Maar de prak- tijk bleek weerbarstig.

Een oude Franse boerderij vraagt nu eenmaal aandacht. Onkruid neemt geen vakantie. Bramenstruiken groeien onverstoorbaar verder, lekkages wachten geduldig op de volgende regenbui en onderhoud laat zich niet uitstellen. Pas toen de broers na een paar maanden de oprit nauwelijks meer op konden rijden door het oprukkende groen, realiseerden ze zich hoeveel werk hun ouders daar al die jaren ongemerkt hadden verzet. Hun moeder, die iedere maand de bramen uit de rotswand trok, kreeg achteraf misschien wel meer bewondering dan ooit.

Samen besloten we het praktisch aan te pakken. Geen eindeloze verbouwingen of kostbare opknapbeurten. Het huis mocht verkocht worden zoals het was, liefst inclusief de inboedel. Dat scheelde niet alleen tijd, maar ook heel wat dozen, ritten en spierpijn.

Vlak voor de zomer zetten we het huis bij meerdere makelaars in de etalage. In de hoop dat vakantiegangers, dromend langs de vitrines slenterend, verliefd zouden worden op een nieuw leven in Frankrijk.

De belangstelling kwam rustig op gang. Tot kijker nummer vijf zich meldde. Een jong Frans gezin zag de waarde van het huis, ze zagen wat het weer kon worden. Zij zagen dat die ooit zo oude schuur vol nieuwe mogelijkheden zat, een veilige plek voor hun kinderen, een tuin waarin groenten konden groeien en bijenkasten konden staan. Zij zag haar oude hobby als imker alweer helemaal voor zich. Hij droomde van lange avonden in de tuin na zijn werk. En er was zelfs plek voor haar moeder, die wat extra zorg nodig had, maar zo dicht bij haar familie kon blijven wonen. Ineens kreeg het huis weer toekomst.

In augustus was de verkoop rond. Vrijwel de complete inboedel verhuisde mee naar de nieuwe bewoners. Voor de broers voelde dat eigenlijk heel goed. Veel spullenbleven gewoon op hun plek, alleen de mensen veranderden.

Het mooiste van dit verhaal kwam echter pas daarna. De vier broers onderhouden nog altijd contact met het jonge gezin. Als
ze onderweg zijn naar Zuid-Frankrijk, rijden ze even langs, drinken een kop koffie en blijven soms zelfs een nacht logeren. En zelfs af en toe nog een heerlijke lange nazomeravond aan de oude familietafel in een nieuwe waardevolle setting. Een gedacht afscheid van een voor hun mooie plek werd onverwacht de plek waar nieuwe vriendschappen ontstonden.

Wat te doen als lichaam of geest je in de steek laat?

Niets heerlijker dan zo rond je pensioen neer te strijken in La Douce, en na het werkzame leven te genieten van de Franse zon en alles wat dit land te bieden heeft. Maar wat doe je als je (of je partner) na verloop van tijd minder vitaal bent als voorheen? En lusten als wandelen, werken in de tuin en het huis onderhouden lasten worden?

Toen: een feestje

Destijds – we spreken over bijna twintig jaar geleden, tegen het einde van zijn werkzame leven – heeft Guus zijn vrouw Marja overgehaald om samen te emigreren. Guus was met vrienden gaan zeilen langs de kusten van Zuid-Frankrijk en had daar, schrik niet, destijds zomaar tussen neus en lippen door en zonder overleg, een huis gekocht in de buurtvan Cassis. Vlak bij de haven, met uitzicht op zee, precieszoals hij het mooi vond. Een strakke, witte bungalow, een witmarmeren terras en een weids uitzicht over de zee. Hij zag het al helemaal voor zich: de zeilboot in de havenvlakbij, ’s middags even uitvaren en bij terugkomst eenwijntje drinken.

Guus en Marja waren al heel wat jaren gelukkig getrouwd. Guus had altijd de leiding gehad in hun huwelijk: Guus besloot en Marja volgde. Zo was het eigenlijk altijd geweest, en ergens vond Marja dat ook wel prettig. Ze ging waar Guus ging, en als hij ergens heen wilde waar zij geen zin in had, bleef ze gewoon thuis. Guus was het avontuurlijke type; Marja zat liever vertrouwd thuis en werkte graag in haar tuin. Met haar kleine netwerk in de buurt en de kinderen om zich heen was ze simpelweg gelukkig. Elk jaar op vakantie naar Frankrijk met de kinderen, dat vond ze heerlijk. Maar echt emigreren had ze nooit zien zitten. Toch had Guus haar met zijn overredingskracht uiteindelijk zover gekregen. In het door hem gekochte huis zag ze weinig charme. ‘Denk je eens in,’ zei Guus steeds tegen haar, ‘als we oud worden, hebben we in deze bungalow alle comfort. Alles gelijkvloers – dat is toch veilig? Daar kunnen we echt oud worden, tot we het tijdelijke met het eeuwige verwisselen.’

Met tranen in haar ogen vertelde Marja ons over het afscheid van iedereen die haar lief was, en over haar ver- trek met Guus naar het onbekende – naar die in haar ogen ongezellige, strak witte bungalow.

Nu: niet meer zo leuk

De laatste jaren werd Guus opeens wat gemoedelijker. Hij vroeg Marja steeds vaker om steun en hulp. Hij, die altijd de leiding had gehad en het avontuur opzocht, bleef steeds vaker thuis. De ooit zo mooie zeilboot lag er troosteloos bij in de haven: vuil en verwaarloosd.

De kinderen en Marja maakten zich zorgen. Guus werd steeds apathischer. De Franse huisarts vermoedde dementie. Wij vroegen om MRI-scans en inderdaad: de diagnos werd bevestigd – dementie van het type Alzheimer. Marja was verdrietig dat haar sterke, vastberaden Guus langzaam verdween.

Wat te doen?

Tegelijkertijd was ze opgelucht dat ze eindelijk terug ko naar Nederland. En ja, zelfs Guus was daar blij mee. Hij was inmiddels 89 en wel een beetje klaar met al het avontuur. Hij waardeerde het dat Marja zich ontwikkelde tot zijn rots in de branding.

Met onze hulp zijn deze lieve mensen teruggekeerd naar Nederland. Samen verblijven ze in een mooi serviceappartement waar de zorg voor Guus dichtbij is.

Heeft u het er samen wel eens over gehad?

Weten jullie van elkaar wat je wilt als het niet meer gaat? Als het huis te groot wordt, het onder- houd te zwaar, en die ooit zo charmante trappetjes ineens obstakels worden? Als er stil verdriet is om het gemis van kinderen en kleinkinderen?

Bespreek het eens samen. Wees open naar elkaar en luister naar elkaars wensen. Hopelijk komen die overeen … 

Maar niet iedereen vertrekt vanwege de zon, de wijn of de joie de vivre. Er zijn ook minder zonnige redenen. Sommigen vertrekken omdat ze schoon genoeg hebben van de Nederlandse regels en instanties. Anderen omdat ze ruzie hebben met familie of simpelweg ‘er even tussenuit’ willen – voorgoed. Frankrijk biedt immers ruimte. Zoveel ruimte dat je er, verscholen tussen de heuvels of hoog in de bergen, compleet kunt verdwijnen. Geen buren die klagen, geen gemeente die belt, geen verplichtingen meer. Vrijheid!

Althans, dat lijkt zo. Tot de post begint te komen. En die blijft komen. In het Frans natuurlijk. Brieven die je niet begrijpt leg je opzij. Dat gaat een tijdje goed – soms jaren. Totdat het misgaat.

Wij worden vaak gebeld door landgenoten die diep in de problemen zijn geraakt. Mensen die met te weinig geld zijn vertrokken, zich enorm hebben verkeken op de kosten van een verbouwing, of simpelweg de Franse regels niet begrijpen. De droom van vrijheid blijkt dan ineens een bureaucratische
nachtmerrie. En als daar ook nog eens ouderdomskwalen of ziekte bij komen, grijpt de Franse overheid in. Een arts kan dan bij de rechtbank in de regio een verzoek indienen om iemand onder bewind te laten stellen. En dan is die zo gekoesterde vrijheid verder weg dan ooit.

Franse bewindvoerders bellen ons regelmatig om te overleggen of wij kunnen helpen bij een terugkeer. Maar als er schulden zijn, of als het geld op is, moet eerst de hele administratie weer op orde worden gebracht. Dat maakt het traject om terug te keren lang en ingewikkeld. Meestal wordt iemand uiteindelijk opgenomen in een Frans verpleeghuis of een serviceflat, waar het wonen meer beschermd is dan de zelfstandige variant. Wanneer de zaken goed geregeld zijn dan kunnen we alsnog een remigratieproces in gang zetten.

Frankrijk is een prachtig land om in te leven – maar niet iedereen die erheen vertrekt, doet dat om de zon te zien schijnen. Soms juist om aan iets te ontsnappen. Helaas, zelfs onder de Franse zon blijkt de schaduw soms gewoon met je mee te verhuizen.

Wanneer het Franse leven lonkt, denken de naar Nederland.’ Je hebt leukere dingen om je mee bezig te houden. Wie denkt er op zo’n moment aan een ‘oudedag-scenario’ waarbij je echt in de meest bizarre situaties terecht kunt komen? Je bent bezig jouw droomplek te creëren, en die droomplek is jouw toekomst.

Voor de beeldvorming een korte schets van de gemiddelde emigrant die naar Frankrijk vertrekt. Deze is wat ouder, heeft altijd hard gewerkt en de portemonnee is meestal redelijk tot goed gevuld. De gemiddelde leeftijd waarop men zich definitief in Frankrijk vestigt ligt rond de zestig met uitschieters naar begin zeventig.

Na de zoektocht en gedane verbouwingen, fysiek voorbij het uiterste gegaan om die droomplek te realiseren, genietend met je Franse wijntje en dito kaasje op je terras, komt er ooit een dag waarop ook het nuchtere verstand weer gaat werken. Of niet …
Als je nuchtere verstand gaat werken, heeft het menselijk brein vaak nog te maken met het fenomeen ‘voor je uit schuiven.’ Eerst nog even genieten en dan zien we wel verder. Maar het leven zou het leven niet zijn als je niet werd ingehaald door de tijd. Het leven besluit anders te gaan dan jij nou net had gepland. Er gebeurt iets met je partner, er gebeurt iets met je eigen gezondheid … Je ging immers
fysiek voorbij het uiterste? En dan slijt je fysiek ook nog eens gewoon omdat je ouder wordt. Erger nog, je wordt dementerend. Helaas, mooier kunnen we het niet maken.

Vaak komen de eerste voorzichtige gedachten aan terugkeer opzetten tijdens de apéro. Iemand in de omgeving heeft met een situatie te kampen die jou wakker schudt. Of zoals we recent aan de hand hadden, een terugkeer op stel en sprong. Een situatie die niemand had kunnen voorzien, omdat het leven heel anders liep dan gedacht.

Vragen je kinderen wel eens hoe het straks moet nu jullie ouder worden in Frankrijk? Of bedenk je jezelf nu terwijl je dit leest, ik heb helemaal geen kinderen die iets voor mij kunnen regelen? Je bent echt de enige niet!

Voor jezelf een enorme klus om te regelen. Wat geldt voor jou en wat niet, waar maak je aanspraak op en waar niet? Waar moet je wonen, heb je zorg nodig? Heb je notarieel iets geregeld? In welke situatie zit jij eigenlijk? Voor je kinderen, meestal met drukke banen en kleine kinderen bijna niet te doen om jou in het verre Frankrijk bij te staan en alles uit te zoeken.

Er is natuurlijk die handige lijst van zaken die je moet regelen als je wilt remigreren op nederlandwereldwijd.nl/terug-naar-nederland, een website van de overheid waarop een stap-
penplan beschreven staat. De ervaring leert dat hierbij nog zoveel vragen openblijven juist omdat
jouw situatie net als die van vele anderen, anders in elkaar steekt. Wat voor je buurman geldt, of voor je kennis van de Nederlandse club, geldt nu net weer niet voor jou.

Oftewel, een remigratie is niet in één kant en klaar pakket te vatten. Stof tot nadenken dus … En vergeet niet na dit reveil vooral ook nog te genieten van die heerlijke Franse bubbel en zolang het nog kan van je Maison en France.